Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen. Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Leer Petra Sijpesteijn kennen en ontdek waarom 'de islam' niet bestaat

Door het constante nieuws over geweld is ons beeld van het Midden-Oosten sterk gekleurd. De Arabische wereld is veel breder en heeft meer gemeen met het Westen dan we denken.

Lees hier meer over het onderzoek van hoogleraar Petra Sijpesteijn naar het complexe Midden-Oosten en ontdek de wereld achter de brandhaarden.

Bij ons leer je de wereld kennen.

Onderzoek: van papyri tot protestgraffiti

De roep om sharia, de Arabische Lente: bijna elke dag is er nieuws over conflicten in moslimlanden. Hierdoor is ons beeld over het Midden-Oosten sterk gekleurd, terwijl de Arabische wereld zoveel veelzijdiger is. Petra Sijpesteijn, hoogleraar Arabisch en directeur van het Leiden University Centre for the Study of Islam and Society (LUCIS), onderzoekt de relaties tussen islam en politieke macht in het Midden-Oosten vanaf het ontstaan van de islam in de 7e eeuw na Christus. Ook bekijkt ze hoe moslims en niet-moslims deze relaties door de eeuwen heen hebben ervaren.

Eeuwenoude papyri - de e-mails van vroeger.

(Bron: Universiteitsbibliotheek Leiden)

Door haar onderzoek kunnen we beter begrijpen hoe de intrigerende wereld van het Midden-Oosten, inclusief de brandhaarden van nu, in elkaar zit. “Je ziet dat wat de islam in het dagelijks leven betekent elke keer weer anders is. Er zijn net zo veel islams als moslims.” De Universiteit Leiden doet al eeuwenlang onderzoek naar de Arabische wereld. In 2013 was het precies 400 jaar geleden dat de eerste leerstoel Arabisch in Leiden werd ingesteld.

Sijpesteijn onderzoekt niet alleen de taal, maar ook allerlei maatschappelijke en sociaal-culturele aspecten van het gedrag van mensen. Ze buigt zich over de boodschappen op papyri - de e-mails van vroeger - maar is ook geïnteresseerd in hedendaagse protestgraffiti in het Midden-Oosten. Over de oorlogen van nu zegt zij: “Het huidige klimaat is een optelsom van langdurige processen zoals politieke en economische ontwikkelingen, koloniale geschiedenis en oorlogen. De conflicten komen niet zozeer voort uit de islam, maar uit de omstandigheden.” Ze bestudeert de arabisering van het Midden-Oosten, en dan met name die in de vroege periode. Van de rijke Arabische cultuur zijn ook in onze maatschappij nog volop sporen te vinden: veel van onze huidige kennis van wiskunde, astronomie en filosofie komt oorspronkelijk uit het Midden-Oosten. Net als kennis van irrigatiesystemen en medicijnen. Ook bepaalde woorden zoals schaakmat, kaneel en suiker komen er vandaan. En het destilleren van alcohol is een Arabische wijsheid…

Waar begon het? In de 7e eeuw veroverden stammen van het Arabisch schiereiland delen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Nu, 14 eeuwen later, zijn er 26 Arabischtalige landen en is de islam de tweede wereldgodsdienst. Hoe kan dat en wat is er in de tussenliggende eeuwen gebeurd? De Arabieren legden de islam niet te vuur en te zwaard op, benadrukt Sijpesteijn. “Er veranderde van alles door hun komst, ze voerden hun taal in en nieuwe rechtsregels. Maar dat wil niet zeggen dat iedereen moslim moest worden. In de Middeleeuwen was er in het Midden-Oosten meer vrijheid voor religieuze minderheden dan destijds in Europa.”

Wie in Leiden de geschiedenis van het Midden-Oosten bestudeert, leert niet alleen meer over deze regio. “Wanneer je je in een vreemde cultuur verdiept, ga je anders kijken naar je eigen geschiedenis. Wij kijken ook kritisch naar vooroordelen zoals je die terugziet in de vraag: ‘waarom is de islam intolerant?’ Zo worden mensen zich bewust van hun eigen vooringenomenheid.”

Onderzoekslijnen: eeuwenoude teksten verhelderen vraagstukken van nu

De kraamtijd van de islam

Veel historici meenden lange tijd dat er niets zinnigs kon worden gezegd over de kraamtijd van de islam - de 7e eeuw na Christus - en de eerste 150 jaar daarna. Want islamitische theologen en historici schreven pas veel later op wat er in die periode gebeurd zou zijn. Petra Sijpesteijn reconstrueert de vroege geschiedenis met behulp van papyri.

Meer over De kraamtijd van de islam

Hoe reist een tekst door de tijd?

Welke Arabische teksten zijn door de eeuwen heen overgeleverd? En waarom nu juist deze teksten? Petra Sijpesteijn onderzoekt de reis van manuscripten. "De overlevering en ontvangst van documenten verklapt veel over de cultuur van een tijd."

Meer over Hoe reist een tekst door de tijd?

De relatie tussen moslims en niet-moslims

Petra Sijpesteijn zoekt naar de motieven van niet-moslims om zich bij de islamitische gemeenschap aan te sluiten en bekijkt hoe dat in zijn werk ging. Meer kennis over dat proces kan inzichten bieden in de huidige - verstoorde - omgang tussen verschillende religieuze groeperingen in de regio.

Meer over De relatie tussen moslims en niet-moslims

Islamisering en arabisering

Toen de Arabieren in de 7e eeuw het grootste deel van de toen bekende wereld veroverden, verspreidden ze ook Arabisch als taal van religie en bestuur. Toch liepen de processen van arabisering en islamisering niet gelijk. Petra Sijpesteijn onderzoekt hoe dat komt.

Meer over Islamisering en arabisering
‘Dankzij het zand bleven honderdduizenden tijdcapsules bewaard’

Onderwijs: ontdekken hoe anders een wereld kan zijn

“Een verblijf in een Arabisch land schudt studenten vaak echt goed wakker. Ze ondervinden aan den lijve hoe anders een wereld kan zijn en wat dat zegt over hun eigen wereld”, zegt Sijpesteijn. Afgestudeerden Arabisch komen overal terecht. Ze worden journalisten, wetenschappers, expats voor een bedrijf als Shell, of medewerkers van de IND en ambassades in het buitenland. “Buitenlandse Zaken streeft ieder jaar naar minstens één Arabist in het diplomatenklasje.”

Petra Sijpesteijn in gesprek met haar studenten.

(Foto: Marc de Haan)

De studie is veelzijdig. Zo zoomt Sijpesteijn tijdens een collegereeks over het 9e-eeuwse Bagdad in op de mode, sporten, koken en hoe de bewoners over seks en liefde dachten. Voor dit laatste college nodigde ze de schrijver Hafid Bouazza uit die een 9e-eeuwse tekst over dit onderwerp vertaalde. In de bachelorfase brengen alle studenten minstens één semester door in een Arabisch land. De laatste jaren midden in de Arabische Lente. Het werd zo spannend dat een aantal studenten steden als Caïro eerder moest verlaten dan gepland. “Gelukkig is iedereen ongedeerd teruggekomen en hebben de studenten heel veel geleerd: niet alleen hoe complex de werkelijkheid vaak is, maar ook hoe je je staande houdt in crisissituaties.”

Meer opleidingen op het gebied van het Midden-Oosten en de islam

International Studies : Zoek jij een internationale opleiding die je wereld vergroot? Die je laat kennismaken met wereldregio’s en hun geschiedenis, culturen en talen? Sta je open voor andere gebruiken en ideeën? In de Engelstalige bacheloropleiding International Studies bestudeer je de geschiedenis, cultuur, politiek en economie van een wereldregio en leer je een bijbehorende vreemde taal.

Midden-Oostenstudies : Waaraan denk jij bij het Midden-Oosten? De strijd in Irak? De toetreding van Turkije tot de Europese Unie? Of die fijne duikvakantie in Egypte of Tunesië? De volle rijkdom van het Midden-Oosten ontdek je zelf als je Midden-Oostenstudies gaat studeren.

Oude Culturen van de Mediterrane wereld : Maak kennis met het verre verleden van culturen in het Middellandse Zeegebied in de opleiding Oude culturen van de mediterrane wereld. Leer over de cultuur van het oude Egypte, de wereld van de oude Grieken en Romeinen, onderzoek de talen en de culturen van Mesopotamië en Anatolië of verdiep je in de boeiende wereld van de Bijbel.

Geschiedenis : Wat heeft mensen gedreven, wat waren de gevolgen en wat heeft dat te maken met onze huidige tijd vol conflicten en ontwikkelingen? Je ontdekt, analyseert en legt verbanden.

Religiewetenschappen : Er zijn misschien wel duizenden verschillende religies op de wereld, grote en kleine. Waar komt die verscheidenheid vandaan, hoe heeft die zich ontwikkeld? In de opleiding Religiewetenschappen maak je vanuit een neutraal perspectief kennis met christendom, islam, jodendom, hindoeïsme, boeddhisme, antieke godsdiensten, nieuwe religieuze bewegingen en new age.

Meer onderzoekers van het Midden-Oosten

  • Prof.dr. Peter Akkermans
  • Dr. Gabrielle van den Berg
  • Prof.dr. Maurits Berger
  • Dr. Jelle Bruning
  • Prof.dr. Léon Buskens
  • Prof.dr. Jos Gommans
  • Prof.dr. Holger Gzella
  • Dr. Ahmad al-Jallad
  • Dr. Nico Kaptein
  • Dr. Ronald Kon
  • Prof.dr. Heleen Murre van den Berg
  • Dr. Tsolin Nalbantian
  • Prof.dr. Jan-Michiel Otto
  • Dr. Asghar Seyed-Gohrab
  • Prof.dr. Frans Theuws
  • Prof.dr. Jacques van der Vliet
  • Prof.dr. Erik-Jan Zürcher

Prof.dr. Peter Akkermans Hoogleraar Archeologie van het Midden-Oosten

Graaft in Syrië en Jordanië. Vindt vergeten culturen van 9000 jaar geleden in de woestijn en Arabische inscripties van ver voor de islam.

Dr. Gabrielle van den Berg Universitair docent Perzisch

Onderzoekt de levende Perzische epische traditie.

Prof.dr. Maurits Berger Hoogleraar Islam in de hedendaagse Westerse wereld

Bestudeert de islam en het islamitisch recht in West-Europa.

Dr. Jelle Bruning Docent

Onderzoekt de nieuwe islamitische hoofdstad van Egypte, 7e-9e eeuw.

Prof.dr. Léon Buskens Hoogleraar Islamitisch Recht

Antropoloog van de Sharia. Onderzoekt het islamitisch recht in theorie én praktijk.

Prof.dr. Jos Gommans Hoogleraar Wereldgeschiedenis

Samen met Petra Sijpesteijn vergelijkt Gommans pre-industriële wereldrijken: wat was hun succes?

Prof.dr. Holger Gzella Hoogleraar Hebreeuwse en Aramese talen en culturen

Hebreeuws en Aramees zijn net als Arabisch (Semitische) talen van het Midden-Oosten.

Dr. Ahmad al-Jallad Universitair docent Arabische taalkunde

Bestudeert Arabische talen en dialecten, van vóór de komst van de islam tot nu.

Dr. Nico Kaptein Universitair docent islam

Onderzoekt de islam en de lokale cultuur, onder meer in Indonesië.

Dr. Ronald Kon Docent Arabische taal en literatuur

Voor het eerst, onder zijn leiding, een Arabisch boek lezen: voor studenten een mijlpaal.

Prof.dr. Heleen Murre van den Berg Hoogleraar Wereldchristendom

Onderzoekt de verschillende christelijke groeperingen in het Midden-Oosten.

Dr. Tsolin Nalbantian Universitair docent Moderne geschiedenis van het Midden-Oosten

Gespecialiseerd in minderheden, identiteit, staatsvorming en nationalisme in het Midden-Oosten.

Prof.dr. Jan-Michiel Otto Hoogleraar Recht en bestuur van ontwikkelingslanden

Leidde project over Sharia en nationaal recht in 12 moslimlanden van Afrika tot Indonesië.

Dr. Asghar Seyed-Gohrab Universitair hoofddocent Perzische taal en literatuur

Onderzoekt oude en nieuwe Perzische literatuur en haar politieke functie.

Prof.dr. Frans Theuws Hoogleraar Archeologie van de Middeleeuwen

De overgang van late oudheid naar Middeleeuwen, volksverhuizingen: Theuws onderzoekt die in Europa, Sijpesteijn in het Midden-Oosten.

Prof.dr. Jacques van der Vliet Hoogleraar Koptisch

Onderzoekt het Koptisch, de historische taal van het Egyptische christendom.

Prof.dr. Erik-Jan Zürcher Hoogleraar Turkse talen en culturen

Onderzoekt de geschiedenis van Turkije en het Ottomaanse Rijk.

Impact: begrip tussen werelden

Met haar werk probeert Petra Sijpesteijn om meer onderling begrip te kweken tussen onze wereld en die van het Midden-Oosten. Ze treedt regelmatig op in de media om commentaar te geven op ontwikkelingen, geeft lezingen en organiseert bijeenkomsten om studenten van hier en daar bij elkaar te brengen. Ze laat zien dat de westerse beschaving en die van het Midden-Oosten elkaar meer hebben beïnvloed dan we denken.

Lees meer
Westerse invloeden in het Midden-Oosten

De wereld van...

In Leiden leer je de wereld kennen. Leidse onderzoekers hebben contacten met collega’s over de hele wereld, vaak ook uit andere (aangrenzende) disciplines. Petra Sijpesteijn reist naar archieven, doet mee aan opgravingen, geeft lezingen op congressen en bezoekt haar collega’s over de hele wereld. Op de wereldkaart hieronder staat een aantal mondiale contacten van Petra Sijpesteijn (zoom in op de kaart om markers duidelijker te onderscheiden).