Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen. Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Leer Hanna Swaab kennen en ontdek hoe je een probleemkind opvoedt

Kinderen die dreigen af te glijden naar criminaliteit gaan weer naar school, ouders leren communiceren met hun autistische peuter. Met haar onderzoek en trainingen leert neuropedagoog Hanna Swaab ons hoe hersens en omgeving van elkaar kunnen profiteren.

Lees hier meer over het onderzoek en onderwijs van Hanna Swaab, over verwant onderwijs en onderzoek aan de Universiteit Leiden en de impact die dat heeft.

Bij ons leer je de wereld kennen.

Onderzoek: agressie voorkomen

Waarom is het ene kind veel agressiever dan het andere? Waarom hebben sommige kinderen last van sociale stoornissen zoals autisme? Kunnen we die stoornissen bijsturen of zelfs voorkomen? “Hoe je je gedraagt, hangt deels af van het functioneren van je brein”, vertelt hoogleraar neuropedagogiek Hanna Swaab. “Daar worden verbindingen gemaakt die bepalen hoe jij op je omgeving reageert. We weten ook dat de omgeving waarin je opgroeit en de ervaringen met je ouders enorm belangrijk zijn. En dat je de ontwikkeling van hersenen soms nog kunt beïnvloeden.” Swaab helpt kinderen met gedragsstoornissen. Ze 'meet' hoe de hersenen van deze kinderen functioneren, hoe dit zich vertaalt in gedrag, en hoe kinderen op hun omgeving reageren. Met die kennis ontwikkelt ze behandelingen en trainingen voor kinderen (en hun ouders) met autisme, ADHD of agressieproblemen om gedrag aan te passen en beter te communiceren. Het leven van 'probleemkinderen' krijgt zo een enorm positieve wending.

Agressie: aangeboren of aangeleerd?

“Hoe eerder je problemen met je sociale ontwikkeling aanpakt, hoe beter de kwaliteit van leven”, legt Hanna Swaab uit. Als hoogleraar neuropedagogiek kijkt ze daarom naar leerprocessen in de hersenen en hoe die zich vertalen in gedrag bij jonge kinderen. Ze legt zich vooral toe op het helpen van kinderen met gedragsstoornissen en hun ouders, en is gespecialiseerd in agressie, autisme en ADHD.

Als je je als kind niet goed sociaal ontwikkelt heeft dat een grote invloed op je leven. Je kunt bijvoorbeeld een volwassene met bovenmatig agressief gedrag worden, met alle gevolgen van dien. Ook een stoornis als autisme drukt een groot stempel op een individu en zijn of haar omgeving. Gedragsstoornissen zijn niet alleen een persoonlijk, maar vaak ook een groot maatschappelijk probleem. Swaab: “We doen vooral onderzoek op twee domeinen: sociale cognitie en executieve functies in het brein. Sociale ontwikkeling van kinderen wordt mogelijk gemaakt door je sociale cognitie (de mate waarin je in staat bent om sociale signalen op te merken, te begrijpen en erop te reageren) en executieve functies in je brein (de functies die maken dat je gedrag en je denken gereguleerd wordt, bijvoorbeeld aandacht, of het vermogen om je impulsen af te remmen, en effecten van je gedrag te voorzien). Dankzij dit onderzoek kunnen we ouders en kinderen helpen om met problemen tijdens hun ontwikkeling om te gaan.” De trainingen, die Swaab ontwikkelt op basis van dit onderzoek, helpen kinderen en ouders om beter met elkaar te communiceren en een omgeving te creëren waarin een kind veilg kan opgroeien en leren.

Samen met collega’s, masterstudenten en promovendi verleent ze hulp aan kinderen en ouders vanuit het Ambulatorium van de faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Leiden. Daarnaast heeft Swaab een wijdverbreid internationaal netwerk waarin kennis over gedragsstoornissen en behandelingen wordt uitgewisseld.

Onderzoekslijnen: effecten van autisme en agressie verminderen

Agressie

Agressie bij jongeren leidt vaak tot veel problemen. In het ergste geval blijven ze weg van school en glijden af naar criminaliteit. Hanna Swaab onderzoekt hoe agressie ontstaat, en hoe je het kunt behandelen of zelfs voorkomen. Ze helpt onder meer moeders van ongeboren en jonge baby’s en probleemkinderen met toenemende agressie in Amsterdam.

Meer over Agressie

Autisme

Moeilijk kunnen vertellen wat je wilt, niet kunnen plannen, moeite met het vinden van sociale aansluiting: het is een greep uit de problemen van mensen met (een vorm van) autisme. Dankzij haar kennis over hersenfuncties en het gedrag van deze patiënten, helpt Hanna Swaab kinderen en jongeren - bijvoorbeeld studenten - om met hun problemen om te gaan. Hierdoor kunnen ze een zo normaal mogelijk leven leiden.

Meer over Autisme

Slapen

Wie te weinig slaapt krijgt, kan zich minder goed concentreren, probleemoplossend denken en omgaan met emoties. Omdat slaap een rol speelt bij het ontstaan van regulatieproblemen in het dagelijks leven en bij het ontstaan van gedragsstoornissen, doet de groep van Hanna Swaab onderzoek naar slapen.

Meer over Slapen

TalentenKracht

Hanna Swaab en haar collega’s helpen niet alleen kinderen met gedragsproblemen. In het landelijke project TalentenKracht onderzoeken ze hoe je talenten van kinderen op het gebied van wetenschap en techniek zo goed mogelijk kunt ontwikkelen. Op school, in het museum en thuis wordt de nieuwsgierigheid van kinderen geprikkeld.

Meer over TalentenKracht
‘Een veilige omgeving helpt kinderen bij het leren en opgroeien’

Onderwijs: “Door studenten kunnen we fantastische dingen doen”

Hanna Swaab geeft colleges, onder meer over diagnostiek, psychopathologie en behandeling, en begeleidt proefschriften. “Maar het belangrijkste vind ik eigenlijk dat elk jaar tientallen masterstudenten meehelpen met alle projecten van de onderzoeksgroep. Het stelt ons in staat om fantastische dingen te doen: ze testen agressieve kinderen, gaan mee naar basisscholen, helpen met het autismeonderzoek. En van die praktijkervaring leren de studenten natuurlijk ontzettend veel.”

Kinderen ontdekken wetenschap en techniek in het project TalentenKracht

Meer opleidingen op het gebied van mens en gedrag

Universiteit Leiden biedt verschillende studies volgen die je opleiden tot expert op het gebied van mens en gedrag.

Pedagogische Wetenschappen : Bij de ontwikkeling van kinderen kunnen problemen ontstaan: een kind kan bijvoorbeeld autisme hebben of een puber kan zich agressief gaan gedragen. Als pedagoog leer je hoe je deze problemen kunnen ontstaan, hoe je een goede diagnose kunt stellen en hoe je het kind en het gezin kunt helpen.

Psychologie : Bij deze studie verdiep je je in het gedrag van mensen: wat doen ze, waarom en wat ervaren ze daarbij? Hoe gedragen mensen zich in groepen? Hoe nemen adolescenten beslissingen? Hoe behandel je een patiënt met dementie of een hersenbloeding?

Geneeskunde : Zieke mensen beter maken, dat is wat je leert in deze opleiding. Als student geneeskunde bestudeer je het menselijk lichaam. De ene persoon is vatbaarder voor het krijgen van een bepaalde ziekte dan de andere. Jij leert hoe dit komt, welke invloed onze omgeving hierop heeft en welke oplossing medicijnen kunnen bieden.

Minor Kindermishandeling en Verwaarlozing : Wanneer je een bacheloropleiding aan de Universiteit Leiden volgt, kun je een minor kiezen. Een minor is een pakket cursussen rondom één thema. De minor Kindermishandeling en Verwaarlozing bestaat uit vakken bij Pedagogische Wetenschappen, Psychologie, Rechten én Geneeskunde. Je leert hoe je kindermishandeling en verwaarlozing kunt herkennen, hoe je de slachtoffers ervan kunt onderzoeken en behandelen én je doet kennis op over de rechtspraktijk rondom dit onderwerp.

Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie : Niet alleen je opvoeding, maar ook je culturele achtergrond en de samenleving zijn van invloed op je gedrag. Wie bepaalt de ‘regels’ van een samenleving? En hoe gaan individuen daarmee om?

Academische Pabo : Wil je aan de slag in het basisonderwijs maar ben je ook geïnteresseerd in wetenschappelijke kennis over de ontwikkeling van kinderen, opvoeding en onderwijs? Dan is de Academische Pabo iets voor jou!

Taalwetenschap : Ben je gefascineerd door taal? Wil je bijvoorbeeld weten hoe kinderen taal leren of waarin het Nederlands verschilt van een Afrikaanse kliktaal? Of van een Indianentaal uit Zuid-Amerika? De opleiding Taalwetenschap biedt je een antwoord op deze en nog veel meer vragen.

Masteropleiding Jeugdrecht : De masteropleiding Jeugdrecht is uniek in Nederland en geeft inzicht in de positie van de minderjarige in het civiele, straf- en bestuursrecht, waarbij internationale kinderrechten centraal staan.

Meer onderzoekers van kinderen, opvoeding en ontwikkeling

  • Lenneke Alink
  • Marian Bakermans-Kranenburg
  • Petra Barneveld
  • Martin Breuning
  • Paul van de Broek
  • Mariëlle Bruning
  • Jeanet Bus
  • Eveline Crone
  • Yvette Dijkxhoorn
  • Christine Espin
  • Kristiaan van der Heijden
  • Bernhard Hommel
  • Rien van IJzendoorn
  • Ton Liefaard
  • Martijn Malessy
  • Judi Mesman
  • Carolien Rieffe
  • Sophie van Rijn
  • Serge Rombouts
  • Evert Scholte
  • Leo de Sonneville
  • Andrea Spruijt
  • Jill Suurland
  • Paul Vedder
  • Robert Vermeiren
  • Katrien van de Vijfeijken
  • Michiel Westenberg
  • Gemma Zantinge
  • Lisette van Zonneveld

Lenneke Alink Hoogleraar Forensische Gezinspedagogiek

Onderzoekt kindermishandeling: hoe vaak komt het voor, waarom gebeurt het en hoe kunnen we het voorkomen?

Marian Bakermans-Kranenburg Hoogleraar Neurobiologische Achtergronden van Opvoeding en Ontwikkeling

Onderzoekt de ingewikkelde relatie tussen genen en omgeving bij het grootbrengen van kinderen.

Petra Barneveld Universitair docent

Onderzoekt wat autistische kinderen kwetsbaar maakt voor psychoses.

Martin Breuning Hoogleraar Klinische Genetica

Doet onderzoek naar aangeboren afwijkingen. Werkt samen met Hanna Swaab in het onderzoek naar Klinefelter en autisme.

Paul van de Broek Hoogleraar Cognitieve en Neurobiologische Grondslagen van Leren en Doceren

Onderzoekt hoe wij (leren) lezen en waarom dat soms niet lukt.

Mariëlle Bruning Hoogleraar Jeugdrecht

Onderzoekt kindermishandeling, jeugdstrafrecht, kinderrechten en rechtspositie van de minderjarige. Startte de Masteropleiding Jeugdrecht.

Jeanet Bus Hoogleraar Preventie en Behandeling van Onderwijsleerproblemen

Onderzoekt het prille begin van het leren lezen en hoe we daarin kunnen sturen.

Eveline Crone Hoogleraar Neurocognitieve Ontwikkelingspsychologie

Staat bekend als de ‘puberprof’. Onderzoekt hoe hersenen volwassen worden. Ontdekte onlangs dat pubers best kunnen plannen.

Yvette Dijkxhoorn Orthopedagoog

Gespecialiseerd in ernstige ontwikkelingsstoornissen zoals autisme in combinatie met andere handicaps.

Christine Espin Hoogleraar Leerproblemen en Orthopedagogische Interventies in Onderwijs

Ontwikkelt programma’s voor scholen om leerproblemen te ontdekken en begeleiden. Won Prijs Excellente Docent Pedagogiek 2012.

Kristiaan van der Heijden Slaaponderzoeker

Onderzoekt de invloed van slaap, slaapstoornissen en de biologische klok op denkfuncties. Ontdekte onlangs dat zonlicht ADHD tempert.

Bernhard Hommel Hoogleraar Algemene Psychologie

Onderzoekt de relatie tussen denken en doen. Zie zijn ‘Leer-ons-kennen’-dossier.

Rien van IJzendoorn Hoogleraar Algemene- en Gezinspedagogiek

Autoriteit op het gebied van gehechtheidsrelaties tussen kind en opvoeder en de invloed daarvan. Onderzoekt kindermishandeling.

Ton Liefaard UNICEF-hoogleraar Kinderrechten

Richt zich op rechten en rechtspositie van kinderen, nationaal en internationaal. Geeft onderwijs in de nieuwe Masteropleiding Jeugdrecht.

Martijn Malessy Hoogleraar Zenuwchirurgie

Onderzoekt samen met Hanna Swaab de neuropsychologische en emotionele impact van ingewikkelde spieroperaties bij pasgeborenen.

Judi Mesman Hoogleraar Diversiteit in Opvoeding en Ontwikkeling

Onderzoekt de invloed van ouders op de ontwikkeling van jonge kinderen in verschillende culturen.

Carolien Rieffe Bijzonder Hoogleraar Sociale en Emotionele Ontwikkeling bij Kinderen met Auditieve en/of Communicatieve Beperkingen

Bestudeert de emotionele ontwikkeling van kinderen. Ontdekte dat kinderen met autisme andermans emoties zien, maar daar anders op reageren.

Sophie van Rijn Universitair hoofddocent

Onderzoekt de relatie tussen sociaal inzicht, autisme en psychoses, onder meer bij afwijkend X-chromosoom.

Serge Rombouts Hoogleraar Methoden van Cognitieve Neuroimaging

Directeur van het Leiden Institute for Brain and Cognition, waarvan Hanna Swaab ook deel uitmaakt.

Evert Scholte Bijzonder Hoogleraar Speciaal Onderwijs en Jeugdzorg

Biedt speciaal onderwijs en jeugdzorg gefundeerde handvatten om kinderen met ontwikkelingsstoornissen te begeleiden.

Leo de Sonneville Associate Professor Neuropedagogiek en Ontwikkelingsstoornissen

Ontwikkelaar van de Amsterdamse Neuropsychologische Taken ANT.

Andrea Spruijt Promoveert bij Hanna Swaab

Werkt in het project TalentenKracht, gericht op de ontwikkeling van bètavaardigheden bij basisschoolleerlingen.

Jill Suurland Promoveert bij Hanna Swaab en Kristiaan van der Heijden

Doet onderzoek in het project ‘Een goed begin: vroege preventie van agressief gedrag’.

Paul Vedder Hoogleraar Jeugdhulpverlening en Gedragsproblemen bij Jongeren

Expert op het gebied van de jeugdhulpverlening, gedragsproblemen en interculturele problematiek.

Robert Vermeiren Hoogleraar Kinderpsychiatrie

Onderzoekt de biologische kant van psychische stoornissen bij kinderen. Doet ook forensisch onderzoek.

Katrien van de Vijfeijken Orthopedagoog

Chef de clinique van het Ambulatorium, de behandel- en observeerruimte in de universiteit. Schreef boek 'Gesprekken met kinderen’.

Michiel Westenberg Hoogleraar Ontwikkelingspsychologie

Volgt als psycholoog en hersenonderzoeker hoe kinderen opgroeien tot volwassenen. En weet: je hersens zijn pas na je 23ste uitontwikkeld.

Gemma Zantinge Promoveert bij Hanna Swaab en Sophie van Rijn

Doet onderzoek naar de regulatie van emoties en hoe dit positief beïnvloed kan worden, bij jonge kinderen met autisme en bij hun ouders.

Lisette van Zonneveld Promoveert bij Hanna Swaab

Doet onderzoek in het project ‘agressie beter beheersen: preventie van antisociaal gedrag’.

Impact: invloed op de wereld

Hanna Swaab is bijna net zo vaak te vinden in probleemwijken als in haar werkkamer of behandel- en observatieruimte, het Ambulatorium in Leiden. Onderzoek en praktijk lopen naadloos in elkaar over. Op allerlei manieren is ze direct betrokken bij kinderen met gedragsstoornissen en hun ouders, om hen te helpen bij gedrag, leren en opvoeden. Zo probeert ze een positieve bijdrage te leveren aan hun leven. Verder helpt ze bij het oplossen van een maatschappelijk probleem door te voorkomen dat mensen agressief gedrag ontwikkelen. Daarnaast is ze verantwoordelijk voor de post-master opleiding voor specialisten in de klinische neuropsychologie en de klinische kinderpsychologie.

Lees meer Autisme Bekijk video

De wereld van...

In Leiden leer je de wereld kennen. Leidse onderzoekers hebben contact met collega’s over de hele wereld, vaak ook uit andere (aangrenzende) disciplines. Ook Hanna Swaab werkt samen met gerenommeerde collega’s uit diverse landen. Op de wereldkaart hieronder staat een aantal mondiale contacten van Hanna Swaab en haar onderoeksgroep (zoom in op de kaart om markers beter van elkaar te onderscheiden).